Η μεγάλη δοκιμασία του Παγκόσμιου Νότου και τα όρια μιας ανερχόμενης πολυπολικής τάξης
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν αποτέλεσε απλώς μια ακόμη περιφερειακή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Ήταν το δεύτερο μεγάλο crash test για τους BRICS ως παγκόσμιο μπλοκ ισχύος, μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Αν η ουκρανική κρίση αποκάλυψε τα όρια του οργανισμού απέναντι σε μια σύγκρουση που αφορούσε άμεσα ένα από τα βασικά του μέλη, η κρίση στο Ιράν επιβεβαίωσε ότι τα ίδια αυτά όρια ισχύουν και σε άλλες συγκρούσεις. Οι BRICS δεν είναι ένα αποτυχημένο μπλοκ ισχύος, τουναντίον, λειτουργούν έτσι ακριβώς όπως έχουν διαμορφωθεί, ως πλατφόρμα συνύπαρξης εθνικών στρατηγικών, όχι ως ενιαία γεωπολιτική δύναμη. 
Στη μεγάλη εικόνα, οι BRICS έχουν ήδη εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους πόλους του διεθνούς συστήματος. Εκπροσωπούν πάνω από το 45% του παγκόσμιου πληθυσμού και περίπου το 35% του παγκόσμιου ΑΕΠ σε όρους αγοραστικής δύναμης, ενώ συγκεντρώνουν σημαντικό μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών πόρων. Απέναντί τους βρίσκονται η G7 και το NATO, που εξακολουθούν να διαθέτουν θεσμική συνοχή, χρηματοπιστωτική κυριαρχία και στρατιωτική υπεροχή. Η διαφορά είναι κρίσιμη. Η Δύση λειτουργεί ως συγκροτημένο σύστημα ισχύος, ενώ οι BRICS αποτελούν ένα ανομοιογενές δίκτυο κρατών που μοιράζονται την επιθυμία για μεγαλύτερη αυτονομία, αλλά όχι ακόμα κοινή στρατηγική.
Η ενεργειακή διάσταση του πολέμου στο Ιράν ανέδειξε τη γεωγραφική συγκέντρωση ισχύος που υπάρχει μέσα στους BRICS, χωρίς όμως να σημαίνει και πολιτικό έλεγχο. Τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας ροής πετρελαίου, αποτελούν κρίσιμο σημείο του διεθνούς συστήματος. Η Ρωσία, το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και, σε μεγάλο βαθμό, αν και όχι πλήρως θεσμικά ενταγμένη, η Σαουδική Αραβία συνθέτουν ένα από τα ισχυρότερα ενεργειακά συμπλέγματα παγκοσμίως. Ωστόσο, αυτές οι χώρες δεν λειτουργούν ως ενιαίο μπλοκ παραγωγών, καθώς συνυπάρχουν με μεγάλους καταναλωτές όπως η Κίνα και η Ινδία. Η ισχύς, επομένως, είναι συγκεντρωμένη γεωγραφικά αλλά όχι πολιτικά ενοποιημένη.
Παράλληλα, η κρίση επιτάχυνε την τάση της αποδολαριοποίησης, χωρίς όμως να οδηγήσει σε ρήξη με το υφιστάμενο σύστημα. Οι κυρώσεις και η αστάθεια ενίσχυσαν τις διμερείς συναλλαγές σε τοπικά νομίσματα, τις ενεργειακές συμφωνίες εκτός δολαρίου και τον ρόλο θεσμών όπως η Νέα Αναπτυξιακή Τράπεζα (New Development Bank). Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει ακόμη ενιαίο νόμισμα, κοινό σύστημα πληρωμών ή πλήρης απεξάρτηση από τη δυτική χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική. Οι BRICS δεν έχουν δημιουργήσει ένα παράλληλο σύστημα, διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για ένα τέτοιο σύστημα, το οποίο εξελίσσεται σταδιακά και όχι μέσα από απότομες τομές.
Η εσωτερική πολυμορφία του μπλοκ παραμένει το καθοριστικό του χαρακτηριστικό. Η Ρωσία και το Ιράν αντιλαμβάνονται τη σύγκρουση ως μέρος μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης με τη Δύση. Η Κίνα και η Ινδία λειτουργούν ως στρατηγικοί πραγματιστές, επιδιώκοντας σταθερότητα και προστασία των οικονομικών τους συμφερόντων, παρά τις μεταξύ τους εντάσεις και τον ανταγωνισμό. Χώρες όπως η Βραζιλία, η Αίγυπτο, η Ινδονησία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προτιμούν μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική χωρίς πλήρη ευθυγράμμιση με κάποιο στρατόπεδο. Την ίδια στιγμή, η Αιθιοπία και η Νότια Αφρική επηρεάζονται κυρίως από τις οικονομικές συνέπειες της αστάθειας, όπως το ενεργειακό κόστος και η χρηματοδοτική πίεση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Σαουδική Αραβία αναδεικνύεται στον πιο κρίσιμο ενδιάμεσο παίκτη, παρότι η ένταξή της στους BRICS δεν έχει ακόμη πλήρως θεσμοποιηθεί. Η ενεργειακή της ισχύς, η θέση της μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας και Ρωσίας και η συνεργασία της με τη Μόσχα στο πλαίσιο του OPEC+ της δίνουν ρόλο ρυθμιστή. Η Σαουδική Αραβία δεν επιδιώκει ούτε την ενίσχυση ούτε την κατάρρευση του Ιράν, αλλά τη διατήρηση μιας ισορροπίας που θα προστατεύει τη σταθερότητα της περιοχής και τα δικά της συμφέροντα. Ταυτόχρονα, δεν εγκαταλείπει τη δυτική αρχιτεκτονική ασφάλειας, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα των BRICS να κινηθούν προς μια ενιαία αντιδυτική κατεύθυνση.
Η στρατιωτική διάσταση υπογραμμίζει ακόμη περισσότερο τα όρια του οργανισμού. Σε αντίθεση με το NATO, οι BRICS δεν διαθέτουν κοινό δόγμα, ενιαία διοίκηση ή μηχανισμό συλλογικής άμυνας. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως συντονισμένος γεωπολιτικός παίκτης σε συνθήκες πολέμου. Το ίδιο μοτίβο που εμφανίστηκε στην Ουκρανία επαναλήφθηκε στο Ιράν. Αποφυγή ενιαίας στάσης, έμφαση στα εθνικά συμφέροντα και περιορισμός της κοινής δράσης σε επίπεδο δηλώσεων.
Η εκεχειρία που ακολούθησε τη σύγκρουση στο Ιράν δεν ανέτρεψε αυτή την εικόνα, την επιβεβαίωσε. Οι BRICS δεν ηγήθηκαν της αποκλιμάκωσης ούτε διαμόρφωσαν τους όρους της. Αντίθετα, επιμέρους δυνάμεις, ενίσχυσαν τον ρόλο τους ως πιθανοί διαμεσολαβητές. Η ενεργειακή αγορά πέρασε σε μια κατάσταση ελεγχόμενης αστάθειας, που ευνοεί παραγωγούς όπως η Σαουδική Αραβία, η Ρωσία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η αποδολαριοποίηση συνεχίζεται, αλλά με σταδιακό τρόπο, χωρίς να διαρρηγνύεται το υπάρχον σύστημα.
Τελικά, από την Ουκρανία έως το Ιράν, οι BRICS δεν αποτυγχάνουν να συμφωνήσουν, λειτουργούν σύμφωνα με τη φύση τους. Δεν σχεδιάστηκαν για να είναι ενιαία στρατηγική δύναμη, αλλά για να προσφέρουν έναν χώρο συντονισμού διαφορετικών εθνικών συμφερόντων. Δεν αποτελούν ακόμη εναλλακτική της δυτικής τάξης, αλλά την αρχή μιας νέας πολυπολικής πραγματικότητας. Διαθέτουν μέγεθος, πόρους και κατεύθυνση, αλλά όχι ενιαία βούληση.
Οι BRICS δεν διαμόρφωσαν την εκεχειρία στο Ιράν. Όμως ο κόσμος που θα ακολουθήσει την εκεχειρία θα τους χρειάζεται περισσότερο από ποτέ.
