Η πρόσφατη επίσκεψη του Vladimir Putin στην Κίνα και η κοινή διακήρυξη που δημοσιεύτηκε ίσως αποδειχθούν ιστορικά σημαντικότερες από όσο φάνηκαν αρχικά στα διεθνή media.Πίσω από τις τυπικές εικόνες διπλωματίας, τις στρατιωτικές τιμές, τις αναφορές σε «παλιά φιλία» και τις συμφωνίες για ενέργεια, διαμορφώνεται κάτι βαθύτερο, μεγαλύτερο. Η σταδιακή συγκρότηση ενός εναλλακτικού πολυπολικού συστήματος ισχύος.
Η διακήρυξη δεν μοιάζει με συνηθισμένο διμερές ανακοινωθέν. Το ύφος, η θεματολογία και η δομή της θυμίζουν περισσότερο πολιτικό-στρατηγικό μανιφέστο για τον κόσμο που έρχεται. Το κείμενο επανέρχεται συνεχώς σε έννοιες όπως: πολυπολικότητα, κυριαρχία, στρατηγική σταθερότητα, αποδολαριοποίηση, τεχνολογική ανεξαρτησία,
ασφάλεια εφοδιαστικών αλυσίδων, και αντίσταση στην «μονοπολική ηγεμονία».
Αυτό που βλέπουμε πλέον δεν είναι απλώς μια στενή σχέση μεταξύ Μόσχας και Πεκίνου. Είναι η απόπειρα συγκρότησης μιας συνολικής γεωπολιτικής και γεωοικονομικής αρχιτεκτονικής απέναντι στο δυτικό σύστημα που κυριάρχησε μετά το 1991. 
Από την Παγκοσμιοποίηση στην Εποχή των Μπλοκ
Για περίπου τρεις δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, κυριάρχησε η αντίληψη ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση θα μείωνε τις πιθανότητες μεγάλων συγκρούσεων. Η Κίνα ενσωματώθηκε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (WTO), η Ρωσία εντάχθηκε στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, και το διεθνές σύστημα λειτουργούσε πάνω στην υπόθεση ότι το εμπόριο θα υπερίσχυε της γεωπολιτικής.
Η ουκρανική κρίση όμως λειτούργησε ως σημείο καμπής. Οι δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, πάγωμα αποθεματικών, αποκλεισμοί από SWIFT, τεχνολογικές απαγορεύσεις, χρηματοπιστωτική πίεση, έστειλαν ένα σαφές μήνυμα στο Πεκίνο: η παγκοσμιοποίηση δεν είναι ουδέτερη. Η Κίνα αντιλήφθηκε ότι, το δολάριο μπορεί να μετατραπεί σε όπλο,
οι αλυσίδες εφοδιασμού μπορούν να διακοπούν, η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο αποκλεισμού,
και οι θαλάσσιες γραμμές εμπορίου παραμένουν υπό αμερικανική ναυτική επιρροή.
Από εκεί και μετά, το κινεζικό στρατηγικό δόγμα άρχισε να αλλάζει ριζικά. Η νέα λογική δεν είναι πλέον «μέγιστη αποδοτικότητα μέσω παγκοσμιοποίησης». Είναι «μέγιστη ανθεκτικότητα σε περίπτωση συστημικής σύγκρουσης». Και ακριβώς εδώ αποκτά κομβικό ρόλο η Ρωσία.
Η Ρωσία ως Στρατηγικό Hinterland της Κίνας
Στη δυτική ανάλυση συχνά παρουσιάζεται ότι «η Ρωσία χρειάζεται περισσότερο την Κίνα». Αυτό είναι μερικώς σωστό σε βραχυπρόθεσμο οικονομικό επίπεδο, αλλά χάνει τη βαθύτερη γεωστρατηγική διάσταση. Η Κίνα αντιμετωπίζει ένα ιστορικό πρόβλημα. Η ενεργειακή και εμπορική της εξάρτηση από θαλάσσιες οδούς που μπορούν θεωρητικά να ελεγχθούν από τις ΗΠΑ. Το λεγόμενο “Malacca Dilemma” είναι υπαρξιακό ζήτημα για το Πεκίνο. Ένα μεγάλο μέρος του πετρελαίου, του LNG, των εξαγωγών, και του θαλάσσιου εμπορίου της Κίνας, περνά από το Hormuz, τον Ινδικό Ωκεανό, τα Στενά της Μαλάκκας, και τη Νότια Σινική Θάλασσα.
Σε περίπτωση σοβαρής κρίσης στην Ταϊβάν,
στη Νότια Σινική Θάλασσα, ή γενικευμένης αμερικανοκινεζικής σύγκρουσης, η Κίνα κινδυνεύει από στρατηγική ασφυξία. Η Ρωσία προσφέρει ακριβώς αυτό που λείπει, ασφαλή χερσαίο εφοδιασμένο καταρχήν ενέργειας, στρατηγικό βάθος, πρόσβαση στην Αρκτική,
πυρηνική ισορροπία, και τεράστιους φυσικούς πόρους. Οι αγωγοί Power of Siberia δεν είναι απλώς ενεργειακά projects. Είναι μέρος ενός σχεδίου ευρασιακής επιβίωσης. Η σημασία τους αυξάνεται ακόμη περισσότερο υπό το φάσμα πιθανής αποσταθεροποίησης του Hormuz. Σε τέτοιο σενάριο, η ρωσική ενέργεια γίνεται κρίσιμη για τη διατήρηση της κινεζικής βιομηχανικής και στρατιωτικής ισχύος.
Η Αρκτική: Ο Υποτιμημένος Παράγοντας
Ένα από τα πιο σημαντικά αλλά λιγότερο συζητημένα σημεία της ρωσοκινεζικής συνεργασίας είναι η Αρκτική. Η Μόσχα διαθέτει τη μεγαλύτερη αρκτική ακτογραμμή,
τεράστια αποθέματα LNG, και έλεγχο στο Northern Sea Route. Η Κίνα αυτοπροσδιορίζεται ήδη ως “near-Arctic state”, κάτι που παλιότερα ακουγόταν υπερβολικό αλλά σήμερα εντάσσεται σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική. Αν το Hormuz,
το Suez, η Malacca, γίνουν ασταθή ή επικίνδυνα, η Αρκτική μπορεί να εξελιχθεί σε εναλλακτικό ενεργειακό και εμπορικό διάδρομο εκτός παραδοσιακού αμερικανικού ναυτικού ελέγχου. Αυτό εξηγεί και γιατί η Κίνα επενδύει τόσο έντονα σε αρκτικά logistics, ενώ η Ρωσία βλέπει την περιοχή ως στρατηγικό μέλλον της.
“Συμμαχία χωρίς Συμμαχία”
Παρά τη βαθιά σύγκλιση, το Πεκίνο αποφεύγει επιμελώς μια επίσημη στρατιωτική συμμαχία τύπου NATO. Η Κίνα δεν θέλει αυτόματες δεσμεύσεις, άμεση εμπλοκή σε ρωσικούς πολέμους, ούτε πλήρη ρήξη με τη Δύση. Αντίθετα, οικοδομεί αυτό που θα μπορούσε να περιγραφεί ως στρατηγική συμμαχία χωρίς νομική συμμαχία. Δηλαδή κοινή αντίληψη απειλών, ενεργειακή αλληλεξάρτηση, τεχνολογική συνεργασία,
συντονισμός σε διεθνείς οργανισμούς, αλλά χωρίς επίσημες αμοιβαίες αμυντικές υποχρεώσεις. Αυτό δίνει στην Κίνα ευελιξία να συνεργάζεται ταυτόχρονα με τις Μοναρχίες του Κόλπου, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ, και τη Ρωσία, χωρίς να εγκλωβίζεται πλήρως σε ένα μπλοκ.
Η Κοινή Ιδεολογία της Εθνικής Κυριαρχίας
Η διακήρυξη επαναλαμβάνει συνεχώς όρους όπως εθνική κυριαρχία, μη επέμβαση, πολιτισμική ποικιλομορφία, αντίθεση στις μονομερείς κυρώσεις. Αυτό δεν είναι τυπική διπλωματική γλώσσα. Αποτελεί προσπάθεια δημιουργίας ενός νέου ιδεολογικού πλαισίου απέναντι στη δυτική “διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες (rules-based order)”.
Η βασική θέση εδώ είναι ότι η Δύση χρησιμοποιεί τα ανθρώπινα δικαιώματα,
τη δημοκρατία, τις κυρώσεις, και τις NGOs, ως εργαλεία γεωπολιτικής επιρροής. Η Ρωσία και η Κίνα προτείνουν ένα εναλλακτικό μοντέλο απόλυτης κρατικής κυριαρχίας, μη παρέμβασης, και πολιτισμικής πολυμορφίας χωρίς δυτική ιδεολογική υπεροχή. Αυτό έχει ισχυρή απήχηση στον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο, τα αφρικανικά και ασιατικά κράτη, τις μοναρχίες του Κόλπου, και χώρες που βλέπουν τη δυτική πίεση ως μορφή νεοαποικιακής επιρροής.
Η Οικονομία ως Πεδίο Πολέμου
Το σημαντικότερο ίσως συμπέρασμα της διακήρυξης είναι ότι η οικονομία αντιμετωπίζεται πλέον ως πεδίο στρατηγικής σύγκρουσης. Οι αναφορές σε ανεξάρτητα συστήματα πληρωμών, στην αποδολαροποίηση, στην ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας, την τεχνολογική αυτάρκεια και ανεξαρτησία καθώς και την ασφάλεια των δεδομένων (data), δείχνουν ότι το εμπόριο και η οικονομία θεωρούνται πλέον όπλα ισχύος. Σε αυτό το πλαίσιο οι BRICS, καταρχήν, τα εναλλακτικά συστήματα πληρωμών, οι αγωγοί, οι διάδρομοι εμπορίου (logistics corridors), και η τεχνολογική αυτάρκεια, δεν είναι απλώς οικονομικά projects. Είναι υποδομές επιβίωσης για έναν κόσμο όπου οι κυρώσεις, τα εμπορικά εμπάργκο και οι ναυτικοί αποκλεισμοί θεωρούνται πιθανές μορφές μελλοντικής σύγκρουσης.
Η Ταϊβάν ως Σιωπηλό Υπόβαθρο
Παρότι η Taiwan δεν βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο της ρητορικής, η σκιά της είναι παντού. Η Κίνα παρακολουθεί πολύ προσεκτικά πώς επιβιώνει η Ρωσία υπό κυρώσεις, πώς αναδιαρθρώνονται οι αλυσίδες εφοδιασμού, πώς λειτουργεί η αποδολαριοποίηση, και πώς αντιδρά η Δύση σε έναν μεγάλο πόλεμο φθοράς. Με άλλα λόγια η Ρωσία λειτουργεί ως “stress test” για ένα μελλοντικό σενάριο κινεζικής σύγκρουσης με τη Δύση. Αυτός είναι ίσως ο βαθύτερος λόγος για τον οποίο το Πεκίνο επενδύει τόσο έντονα σε στρατηγικά αποθέματα, σε χερσαίους διαδρόμους, σε αυτάρκεια ημιαγωγών, και σε παράλληλα χρηματοπιστωτικά συστήματα.
Η Επιστροφή της Γεωπολιτικής
Η επίσκεψη Πούτιν στην Κίνα και η κοινή διακήρυξη δείχνουν κάτι θεμελιώδες. Η εποχή της «απολιτικής παγκοσμιοποίησης» φαίνεται να τελειώνει. Ο κόσμος μεταβαίνει: από τιςενιαίες αγορές, την ελεύθερη ροή κεφαλαίων, και την αδιαμφισβήτητη αμερικανική ναυτική κυριαρχία, σε γεωοικονομικά μπλοκ, με ασφαλείς ζώνες επιρροής, ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων,
και στρατηγική αυτάρκεια. Η Ρωσία και η Κίνα δεν συγκροτούν ακόμη επίσημη στρατιωτική συμμαχία. Όμως συγκροτούν κάτι ίσως πιο σημαντικό, ένα κοινό ευρασιατικό πολυπολικό στρατηγικό οικοσύστημα.
Και αυτό ενδέχεται να είναι η σημαντικότερη διεθνής εξέλιξη του 21ου αιώνα.
