Η συζήτηση γύρω από τους BRICS συχνά εγκλωβίζεται σε οικονομικούς δείκτες, ποσοστά ΑΕΠ ή εμπορικές ροές. Ωστόσο, το πιο φιλόδοξο – και ίσως πιο υποτιμημένο – στοιχείο του εγχειρήματος δεν είναι η οικονομία αυτή καθαυτή, αλλά η προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της παγκόσμιας διακυβέρνησης.
Οι BRICS δεν επιδιώκουν απλώς μεγαλύτερη επιρροή μέσα στο υπάρχον σύστημα· επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα παράλληλο πλέγμα θεσμών, κανόνων και μηχανισμών, ικανό να περιορίσει την αποκλειστικότητα της δυτικής ισχύος. 
Από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η παγκόσμια διακυβέρνηση οργανώθηκε γύρω από θεσμούς που συγκροτήθηκαν υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και αργότερα το σύστημα SWIFT αποτέλεσαν τους πυλώνες ενός διεθνούς πλαισίου που παρουσιάστηκε ως ουδέτερο και παγκόσμιο, αλλά στην πράξη αντανακλούσε τη στρατηγική και πολιτική βούληση της Δύσης. Για δεκαετίες, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, στο διεθνές εμπόριο και στη νομισματική σταθερότητα περνούσε μέσα από θεσμούς που επέβαλλαν όρους, προϋποθέσεις και πολιτικές επιλογές.
Για μεγάλο μέρος του Παγκόσμιου Νότου, αυτό το σύστημα μεταφράστηκε σε περιορισμένη κυριαρχία. Τα προγράμματα του ΔΝΤ συνδέθηκαν με λιτότητα, κοινωνικές αναταράξεις και απώλεια ελέγχου στην οικονομική πολιτική, ενώ οι χρηματοδοτήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας συχνά συνοδεύονταν από πολιτικές δεσμεύσεις. Η παγκόσμια διακυβέρνηση, αντί να λειτουργεί ως κοινό αγαθό, εξελίχθηκε σε εργαλείο ισχύος.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι BRICS εμφανίζονται όχι ως επαναστατικό κίνημα άμεσης ανατροπής, αλλά ως μακροπρόθεσμη στρατηγική οικοδόμησης εναλλακτικών. Η λογική τους δεν είναι να καταργήσουν τους δυτικούς θεσμούς, αλλά να αφαιρέσουν το μονοπώλιό τους. Η ύπαρξη επιλογής είναι το κεντρικό τους διακύβευμα. Μια χώρα που μπορεί να δανειστεί εκτός ΔΝΤ, να χρηματοδοτήσει υποδομές χωρίς πολιτικούς όρους ή να πραγματοποιήσει διεθνείς συναλλαγές χωρίς δολάριο, αποκτά βαθμό κυριαρχίας που μέχρι πρόσφατα δεν διέθετε.
Η Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης των BRICS αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Από την ίδρυσή της το 2015, λειτουργεί ως εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης για έργα υποδομών και ανάπτυξης, με έμφαση στη χρήση τοπικών νομισμάτων και στην αποφυγή όρων λιτότητας. Αν και το μέγεθός της παραμένει μικρό σε σύγκριση με την Παγκόσμια Τράπεζα, η πολιτική της σημασία είναι δυσανάλογα μεγάλη. Η ίδια η ύπαρξή της αμφισβητεί την ιδέα ότι η ανάπτυξη πρέπει να περνά υποχρεωτικά μέσα από δυτικά φίλτρα.
Παράλληλα, οι BRICS επενδύουν στη δημιουργία και διασύνδεση εναλλακτικών συστημάτων πληρωμών. Το ρωσικό MIR, το κινεζικό CIPS και το ινδικό UPI δεν είναι απλώς τεχνικές λύσεις· αποτελούν εργαλεία στρατηγικής αυτονομίας. Σε έναν κόσμο όπου οι κυρώσεις έχουν μετατραπεί σε βασικό όπλο εξωτερικής πολιτικής, η δυνατότητα πραγματοποίησης συναλλαγών εκτός SWIFT αποκτά κρίσιμη σημασία. Η οικονομική υποδομή μετατρέπεται έτσι σε πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Σε επίπεδο διεθνούς πολιτικής, οι BRICS λειτουργούν επίσης ως πλατφόρμα συντονισμού. Κοινές ή συγκλίνουσες θέσεις σε διεθνή φόρα, όπως ο ΟΗΕ και η G20, ενισχύουν τη διαπραγματευτική ισχύ των μελών τους και προσφέρουν πολιτική κάλυψη σε χώρες που μέχρι πρότινος ήταν απομονωμένες. Η παγκόσμια διακυβέρνηση παύει να είναι μονοφωνική και αποκτά χαρακτηριστικά πολυκεντρικότητας.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία δεν είναι ούτε γραμμική ούτε χωρίς αντιφάσεις. Οι BRICS δεν διαθέτουν κοινό αξιακό σύστημα, ούτε ενιαία πολιτική κουλτούρα. Οι εσωτερικές αντιθέσεις, ιδιαίτερα μεταξύ Κίνας και Ινδίας, υπονομεύουν την εικόνα συνοχής. Οι θεσμοί τους παραμένουν λιγότερο ανεπτυγμένοι, λιγότερο κεφαλαιοποιημένοι και λιγότερο θεσμικά εδραιωμένοι από τους δυτικούς. Η παγκόσμια διακυβέρνηση που προτείνουν είναι ακόμη υπό κατασκευή.
Παρά τα όρια αυτά, η στρατηγική σημασία των BRICS είναι αδιαμφισβήτητη. Δεν επιχειρούν να καταλάβουν την κορυφή του συστήματος, αλλά να σπάσουν την αποκλειστικότητά του. Και αυτό ακριβώς είναι που ανησυχεί τη Δύση. Ένας κόσμος όπου υπάρχουν πολλαπλά κέντρα θεσμικής ισχύος είναι λιγότερο προβλέψιμος, λιγότερο ελέγξιμος και πολύ πιο σύνθετος.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει αλλαγή στρατοπέδου, αλλά αλλαγή περιβάλλοντος. Η χώρα παραμένει ενταγμένη στη δυτική αρχιτεκτονική, όμως καλείται να λειτουργήσει σε έναν κόσμο όπου η Δύση δεν είναι πια η μοναδική πηγή κανόνων και επιλογών. Η κατανόηση των παράλληλων θεσμών των BRICS δεν είναι ιδεολογική άσκηση, αλλά αναγκαίο εργαλείο στρατηγικής ανάγνωσης του διεθνούς συστήματος.
Στον 21ο αιώνα, η παγκόσμια διακυβέρνηση δεν καταρρέει· μετασχηματίζεται. Και οι BRICS βρίσκονται στον πυρήνα αυτής της μετάβασης, όχι ως επαναστάτες της στιγμής, αλλά ως αρχιτέκτονες ενός κόσμου όπου η ισχύς δεν συγκεντρώνεται σε έναν μόνο πόλο, αλλά διαχέεται σε πολλούς.
#BRICS, #Παγκόσμια Διακυβέρνηση, #Γεωπολιτική, #Πολυπολικός Κόσμος,
#Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης, #ΔΝΤ, #Διεθνείς Θεσμοί, #Στρατηγική Ισχύς,
#Παγκόσμιος Νότος, #Ελλάδα
